A TRONCA DE NABIDÁ - 1
A tronca de nabidá, ye una tradizión muito enrradigada en Aragón. Con o paso d´os tiempos, se fué dixando de costau, ande as presonas que emigraban a la gran ziudá, se acullían a tradizións más modernas y de trazas de consumo más abituáls dentre o capitalismo "dar más a los ninos y concheners d´a casa, por meyo de cantidadaz de diners seguntes a suya posizión sozial, adedicaus a los regalos", y as presonas que abitan en o llano, dende muito antis, les-ne surtía a mesma zircunstanzia, o perder sus anzestros por la eboluzión consumista en tot Aragón.
A Tronca de Nabidá tiene os suyos recursos, os cualos barían seguntes redoladas, probinzias y lugars, usando seguntes o lugar, parezidas trazas , orazións y demás, pero puede dizir-se-ne ubiertamén, que ye una tradizión muito similar a la tronca de Nabidá, por o que lo tiempo, mezclando diferéns culturas en o suyo periodo, de bella traza a respetau o "chuego d´a tronca de nabidá". Por suerte ta la tradizión, muitas presonas no i son por o modelo de crompar a os ninos en educazión por meyo de bolutuosos regalos, y sí, por a contri, por meyo d´o chuego d´a tronca de nabidá, les s´amuestra a apreziar el disfrute por meyo d´o chuego, siempre dentre risetas sin dezeuzión denguna por parti de toz os ninos que colaboran en o polito chuego, d´os regalos que en tienen merezius por ser simplemén ixo, ninos y ninas, y que amás les s´amuestra a disfrutar en o mesmo inte d´o premio recullíu, truxándo-lo-ne siempre con os suyos compañers os que sigan, chirmáns, primos, amigos, y fendo esfrutar y partízipe a toz os miembros d´a familla y apegaus, por meyo d´a TRONCA DE NABIDÁ .
A continuazión, se da un resumen d´o papel esplicatibo que s´entraga chunto a la Tronca de Nabidá en o inte d´a suya crompa. Os argumentos esplicatibos tanto en castellán como en aragonés normalizau, son tan solo un mínimo resumen d´a gran cantidá y bariedá de orazións y espresións que se dan a la ora de fer "cagar a la tronca", ye dizir, a lo dar os trucazos sobre ísta ta que faiga entrega d´os regalos pertinéns.
A TRONCA DE NABIDÁ
Una tradizión aragonesa de nabidá, ye a tronca de nabidá ; sendo un rito que se zelebra por o cheneral, en a nueigüena o mientres o ziclo de nabidá. Gosaba representar-se con un trallo de fusta buedo, ande os ninos trucaban con un tocho y feban “ cagar a la tronca ”, ye dicir, cayeban os dulzes y lamíns de drento d´o trallo, sendo un dibertimento ta ístos. A traza de prozeder baría seguntes o lugar, asinas como os rezos y feitos que s´han de lebar a cabo.
O caganiedos u lo más biello d´a casa, bendize la tronca con una orazión (1 ) , redamendo parti d´o conteniu d´o porrón, que puede estar de bin blanco, moscatel u otra bebida sobre a tronca , a continuazión, y con o porrón entalto, se dize atra orazión (2) , se bebe d´o porrón, y dando unos trucos con un tocho se dize atro rezo (3) ; pronto, cada nino dará unos trucazos con un tocho a la tronca , para recullir os lamíns u regalos que salgan d´ísta. En l´autualidá , se gosa meter un trallo de fusta revestido o pintau alegremén ta os ninos, ístos trucarán a la tronca con un tocho, y amagaus dentre a tronca, gi abrá papels chicorróns con o nombre d´o lugar ande se troban os regalos u lamíns, que os ninos deberán trobar.
A Tronca de Nabidá rebistida
DITOS, REZOS Y ORAZIÓNS
(1) - TA BENDEZIR A TRONCA :
BUEN TIZÓN,
BUEN VARÓN,
BUENA CASA,
BUENA BRASA,
DIOS CONSERBE A OS AMOS D´ISTA CASA.
(2) - SE DEBANTA O PORRÓN Y SE DIZE:
BEBE TIZÓN,
BEBE PORRÓN,
TU POR A BOCA Y YO POR O GARGANCHÓN
(3) - SE BEBE UN GOTET D´O PORRÓN Y CON UN TOCHO SE TRUCARÁ LA TRONCA , PIDINDO BEL DESEO, A LA BEZ QUE LA TRONCA CAGA OS REGALOS U LAMÍNS :
(3) - TRONCA DE NABIDÁ,
CAGA DULZES Y REGALOS,
NO CAGES CARBÓN,
QUE EMPORQUE AS MÍAS MANS.
ORAZIÓN A LA TRONCA :
TIZÓN DE NABIDÁ,
TU YES O TRALLO D´A CASA ,
POR IXO YO BENDIZCO CON BIN ISTA TRONCADA;
EN NOMBRE DE DIOS Y O FILLO,
QUE BAXA A LA TIERRA ,
TA QUE A ÍSTA CASA TRAIGAS LA FELIZIDÁ MÁS PLENA.
O PRIMER TRUCO TA TI , PORQUE TÚ TOT O NABEGAS.
O SEGUNDO POR NUSATROS, QUE NOS DEN SALÚ.
O TERZERO TA QUE NIEBE, Y CRÍEN AS COSECHAS.
O CUATRENO TA QUE AS ARRESES NO SE DESGRAZIEN NI MUERAN.
Y O QUINZENO T A QUE LA PAZ NOS ALEXE TODA GUERRA.
¡METE UNA TRONCA EN A TUYA CASA!
Ista Tronca ye creyada d´una estraza artesanal, abéndo-se feito talmén a man 200 d´ellas, por o que no esisten dos iguals.

Sandra Capapé pintando as caras a la tronca
S.C.C.- 2008
| PACHINA PRENZIPAL |
|---|